Roczniki Kulturoznawcze

Journal Information
ISSN / EISSN : 2082-8578 / 2544-5219
Current Publisher: Towarzystwo Naukowe KUL (10.18290)
Total articles ≅ 163
Filter:

Latest articles in this journal

Jarosław Merecki
Published: 16 December 2020
Roczniki Kulturoznawcze, Volume 11, pp 69-78; doi:10.18290/rkult20113-6

Abstract:
Mit świata bez chorób Postęp współczesnej medycyny wydaje się odsłaniać dla ludzkości niesamowite perspektywy na przyszłość. Badania nad ludzkimi komórkami macierzystymi, które ze względu na swoje cechy totipotencjalności (embrionalne komórki macierzyste) i pluripotencjalności (dorosłe komórki macierzyste) mogą przynieść możliwość odtworzenia całych ludzkich organów, inspirują do zupełnie nowej wizji świata, w którym można odtworzyć organizm ludzki prawie bez ograniczeń. Te badania wymagają jednak refleksji etycznej. O ile pobieranie komórek macierzystych od dorosłego człowieka nie budzi zastrzeżeń moralnych, o tyle wykorzystanie komórek macierzystych pobranych od osób ludzkich w stadium embrionalnym rodzi pytanie, czy takie procedury mogą być moralnie uzasadnione. Zgodnie z zasadą sprawiedliwości nigdy nie można poświęcić jednego życia ludzkiego dla korzyści nawet wielu innych. Z drugiej strony nie wolno zapominać, że przygodność jest niezmiennym wymiarem ludzkiego życia na ziemi.
Published: 16 December 2020
Roczniki Kulturoznawcze, Volume 11, pp 79-93; doi:10.18290/rkult20113-7

Abstract:
Funkcjonowanie domów kultury w trakcie epidemii COVID-19 w Polsce W związku z podjęciem kroków mających na celu zatrzymanie szerzenia się wirusa SARS-CoV-2 w Polsce od marca 2020 r. aktywność domów kultury uległa okresowemu zamrożeniu. Już na samym początku spowodowało to wyzwania o różnorakim charakterze, zwłaszcza finansowym. Brak możliwości organizowania imprez komercyjnych zmusił wiele placówek do poszukiwania alternatywnych źródeł dochodu. Przede wszystkim jednak epidemia postawiła pod znakiem zapytania możliwość realizacji działalności statutowej placówek kultury. W artykule omówiono nowe konteksty tej działalności, które sprowadzały się do odwołania lub zawieszenia imprez i zajęć, przeniesienia aktywności do sieci, podjęcia interaktywnej komunikacji z odbiorcą, reorganizacji pracy stacjonarnej, wreszcie aktywnego włączenia się w walkę z koronawirusem. Etap znoszenia ograniczeń wywołanych epidemią dał możliwość stopniowego przywracania działalności placówek kultury, a Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego opublikowało wytyczne dotyczące dalszego ich funkcjonowania. Doświadczenia pierwszego okresu epidemii mogą być nauką na przyszłość, z której mogą skorzystać czynniki odpowiedzialne za placówki kultury.
Published: 16 December 2020
Roczniki Kulturoznawcze, Volume 11, pp 15-31; doi:10.18290/rkult20113-3

Abstract:
Covid-19 a przyszłość cywilizacji zachodniej Cywilizacja jest pod wieloma względami apoteozą ludzkiego impulsu społecznego, dobrego i złego, a cokolwiek się stanie, era koronawirusa głęboko ukształtuje zachodnią wersję tej wspólnej kultury. W artykule omówiono sposób, w jaki społeczność ludzka ukształtowała ludzkie choroby i vice versa, a także przedstawia trzy wyidealizowane możliwe wersje przyszłości cywilizacji zachodniej, które mogą być efektem Covid-19.
Gianfranco Ravasi
Published: 16 December 2020
Roczniki Kulturoznawcze, Volume 11, pp 7-10; doi:10.18290/rkult20113-1

Pasquale Basta
Published: 16 December 2020
Roczniki Kulturoznawcze, Volume 11, pp 33-51; doi:10.18290/rkult20113-4

Abstract:
Od rozpaczy do wiary: uciszenie burzy 27 marca 2020 r. papież Franciszek wzniósł do Pana modlitwę błagalną w imieniu całej ludzkości, prosząc o zakończenie pandemii Covid-19. Z tej okazji wygłosił impresywną homilię, opartą na perykopie z Ewangelii według św. Marka 4,35-41, słynnej relacji o uciszeniu burzy. W niniejszym artykule przeanalizowano potrójne świadectwo synoptyków o tym fakcie (Mt 8,23-27; Mk 4,35-41; Łk 8,22-25), biorąc pod uwagę główną różnicę, nad którą należy się uważnie zastanowić: Mateusz przestawia w ważnym punkcie kolejność wydarzeń podawanych w relacji Marka i Łukasza. W rzeczywistości w Mt 8,26b nakaz skierowany do wiatru i morza pojawia się po pytaniu o naturę wiary uczniów, a w Mk 4,39b i Łk 8,24b dzieje się odwrotnie: Jezus najpierw uspokaja burzę i dopiero wtedy zadaje pytanie o wiarę uczniów. Dlaczego? Wszyscy trzej synoptycy, stosując różne strategie, pokazują, że uczniowie są ludźmi, którzy, mimo całej swojej opieszałości w myśleniu, wejdą krok za krokiem w anagnorisis Jezusa. W trakcie dramatu pytanie, którym kończy się epizod uciszenia burzy, jest naprawdę ważne, jeśli chodzi o tożsamość Jezusa. Pomijając różnice w szczegółach, które wyłaniają się z równoległego czytania tekstów ewangelicznych, trzej synoptycy kładą w swojej narracji zgodnie ten sam nacisk na ostatnie pytanie uczniów: „Kimże On jest, że nawet wichry i jezioro są Mu posłuszne?”. Pytanie „kim On jest (τίς ἐστιν)?” jest kluczowe: jeśli kwestia chrystologiczna toczy się dalej po opisie ostatecznego rozwiązania, oznacza to, że dla ewangelistów najważniejszy aspekt nie jest reprezentowany przez cud uciszenia burzy, ale przez to, co ujawnia tożsamość bohatera opowieści. Ostateczny cel tekstu dotyczy tożsamości Jezusa jako Boga. Uczniowie są pełni ὀλιγοπιστία, ponieważ boją się śmierci, nie znając jeszcze perspektywy życia wiecznego: ten, który przemawia podczas uciszania burzy, jest Nazarejczykiem historii, ale jeszcze bardziej Zmartwychwstałym, któremu wielka burza śmierci będzie musiała być posłuszna w poranek Wielkanocy.
Gianfranco Ravasi
Published: 16 December 2020
Roczniki Kulturoznawcze, Volume 11, pp 11-14; doi:10.18290/rkult20113-2

Paul Richard Blum
Published: 16 December 2020
Roczniki Kulturoznawcze, Volume 11, pp 53-68; doi:10.18290/rkult20113-5

Abstract:
Epidemia a jednostka: renesansowe rozumienie plag z perspektywy nowoczesnych doświadczeń Epidemie są wyzwaniem dla indywidualizmu. Chociaż myślimy o chorobach w kategoriach osobistego cierpienia i wyborów, plagi od dawna dotykają wspólnot i społeczności. Epidemie zwracają perspektywę na zbiorowość, transcendencję i to, co zewnętrzne, a strach, terapia i opieka stają się bardziej uniwersalne niż indywidualne. Oto wnioski, które możemy wyciągnąć z teorii epidemii filozofów renesansu. Marsilio Ficino (1433–1499) udzielił „Rady przeciwko zarazie” (Consilio contro la pestilenzia), podkreślając harmonię ciała ze środowiskiem (powietrze i planety). Girolamo Fracastoro (1477–1553) stworzył pierwszy opis kiły (syfilisu) zarówno pod względem naukowym, jak i poetyckim (Syphilis sive de morbo gallico). Wymyślił nazwę dla tej dolegliwości. Postrzegał aktywność seksualną jako jedno z typowych zachowań międzyludzkich. Troska o zdrowie wymaga szacunku dla innych, a obwinianie innych (jak w przypadku „choroby francuskiej”) jest bezużyteczne. Jean Fernel (1497-1558) wezwał do ściśle medycznych badań epidemii, jednocześnie przyznając, że dane są niewystarczające, stąd tytuł jego książki De abditis rerum causis („Ukryte przyczyny”). W ten sposób wyjaśnił irracjonalne zachowanie populacji i niektórych uczonych. Zadaniem jest przeżycie w niepewności i powstrzymanie epidemii poprzez powstrzymanie nieznanego.
Karolina Pukaluk
Published: 15 December 2020
Roczniki Kulturoznawcze, Volume 11, pp 207-223; doi:10.18290/rkult20112-8

Abstract:
Osioł pojawia się w scenach malarskich opartych zarówno na Starym, jak i Nowym Testamencie. Temat Ucieczki do Egiptu podejmowano na dwa sposoby. Według pierwszego ukazywano podróż Świętej Rodziny: zwierzę niesie na swym grzbiecie Maryję i Jezusa, krocząc tuż za św. Józefem, który niekiedy prowadzi osiołka za uzdę. Przedstawiono także moment postoju: mężczyzna sięga po owoc podany mu przez anioła, Matka Boża i Dzieciątko siedzą na grzbiecie zwierzęcia pochylającego, by zjeść trawę. Został uchwycony profil osiołka, w jego sierści można dostrzec różne tonacje szarej barwy. Anatomia zwykle jest poprawna, układ nóg obrazuje ruch. Uprząż otacza jego głowę. Osiołek nie nawiązuje relacji z pozostałymi postaciami, choć wie, kim jest Niemowlę. Zwierzę wyraża tu wiele pozytywnych cech — spokój, dumę, posłuszeństwo, mądrość.
Maciej B. Stępień
Published: 15 December 2020
Roczniki Kulturoznawcze, Volume 11, pp 91-103; doi:10.18290/rkult20112-4

Abstract:
Klucz do oświecenia: „Clidophorus” Johna Tolanda i jego wielka teoria doktryn ezoterycznych i egzoterycznych „Clidophorus” (albo „Klejdoforos”, z gr. κλειδόφορος „Niosący Klucz”) to traktat Johna Tolanda dotyczący dziejów filozofii podzielonej na „ezoteryczną” i „egzoteryczną”, napisany w 1720 r. Jego autor argumentował na rzecz tezy, że całe dziedzictwo starożytnej filozofii, we wszystkich kręgach kulturowych, nie jest niczym innym, jak tylko fasadą, celowo wzniesioną przez starożytnych filozofów, aby chronić i ukryć ich głębszą, „ezoteryczną” doktrynę przed wzrokiem gawiedzi. Autor „Klejdoforosa” tym samym podrywał wiarygodność wszystkiego, co stanowiło znane wówczas dziedzictwo filozofii— kwestionował całą filozoficzną tradycję. To jednak, w jaki sposób pojmował on podział na „ezoteryczną” i „egzoteryczną” filozofię, zrobiło w XVIII stuleciu zawrotną karierę, zwłaszcza w lożach wolnomularskich. Jest on więc także, najprawdopodobniej, głównym odpowiedzialnym za zmianę sposobu myślenia, dzięki której w drugiej połowie XVIII wieku spotykamy w źródłach historycznych nieużywane wcześniej neologizmy: rzeczowniki „ezoteryka” i „ezoteryzm” (l’esoterisme, Esoterismus). „Klejdoforos” to zatem również znaczący wkład Tolanda w wykształcenie dwojakiego charakteru epoki oświecenia: z jednej strony racjonalnego, świeckiego, reformatorskiego i stawiającego na edukację, a z drugiej—idącego ślepo za każdą obietnicą, pochodzącą od każdego szarlatana, jeśli tylko zacznie on mówić o wtajemniczeniu w arkana prawdy „ezoterycznej”— a więc prawdy ukrytej i zastrzeżonej dla nielicznych.
Zohar Mihaely
Published: 15 December 2020
Roczniki Kulturoznawcze, Volume 11, pp 5-34; doi:10.18290/rkult20112-1

Abstract:
Rosenzweiga krytyka islamu i jego wartość dzisiaj Autor artykułu skupia się na radykalnie prowokacyjnym postrzeganiu islamu przez Franza Rosenzweiga, które w ironicznej formie pojawia się w jego opus magnum, czyli The Star of Redemption (1921), pracy uznanej za przełomową w podejściu do dialogu międzywyznaniowego. Artykuł otwiera krótka prezentacja głównego (bardziej popularnego) punktu widzenia oraz rzekomej problematyczności takiej postawy i stylu. Autor dokonuje zwięzłego przeglądu ewolucji odniesień do tych poglądów w badaniach — od pojawienia się The Star of Redemption do naszych czasów w późnej epoce ponowoczesnej. Co do odniesień niniejszego artykułu do istniejącej literatury należy zauważyć, że opiera się on na spostrzeżeniach z wielu różnych pokrewnych źródeł pierwotnych i wtórnych. Odnosząc się do kwestii akceptacji podejścia Rosenzweiga, odwołuje się do opinii pewnej grupy myślicieli, które powracają w kolejnych zagadnieniach w całym artykule. W szczególnych przypadkach, na przykład w części podsumowującej, na poparcie swojej argumentacji autor wymienia kilka dodatkowych źródeł. Oczywiście cytuje źródła ze Starego i Nowego Testamentu oraz Koranu, na których opiera się teza Rosenzweiga. Artykuł zamyka sformułowanie jego celu, a mianowicie uzyskania klarowności w postrzeganiu Rosenzweiga, aby ostatecznie móc spekulować na temat jego miejsca we współczesnym dyskursie na temat islamu. Franza Rosenzweiga, współczesnego teologa i filozofa żydowskiego, który kojarzy się głównie z jego dość rewolucyjnym, dialogicznym podejściem do chrześcijaństwa, w jego poglądach na temat islamu można by uznać po prostu za islamofoba. Może to wyjaśniać stosunkowo małe zainteresowanie badaniem jego myśli w tym aspekcie, radykalne podejście do protekcjonizmu oraz powierzchowne i protekcjonalne podejście do tematu. Tym bardziej że te spostrzeżenia znajdują się w jego The Star of Redemption, uważanej za traktat, który otworzył nową erę w stosunkach między judaizmem a chrześcijaństwem, ustawiając je jako komplementarne i równe, na co nie odważył się przed nim żaden żydowski myśliciel. Generalnie celem autora jest wyjaśnienie poglądów Rosenzweiga na islam w jego The Star of Redemption i sprecyzowanie, co owe poglądy mogą wnieść do dyskusji na ten temat dzisiaj, pomimo kontrowersyjnego podejścia.
Back to Top Top